اطلاعات کامل ارگ کلاه فرنگی بیرجند (ارگ امیرحسنخان)

تاریخچه ارگ کلاه فرنگی

ارگ کلاه فرنگی بیرجند یکی از تاریخی ترین و معروف ترین آثار تاریخی شهر بیرجند است. ارگ کلاه فرنگی بیرجند در دوره قاجار و در سال های ۱۲۶۴ تا ۱۳۱۳ هجری قمری خواسته شده است. در حال حاظر این بنا در محل فرمانداری شهر بیرجند واقع شده است. ارگ کلاه فرنگی در قدیم با نام های دیگری مثل قصر بی بی عروس ، ارگ حسام الدوله و ارگ سرکار شناخته میشد. صرف نظر از فرم زیگوراتی آن در بخش هم کف کاملترین نقشه و فضاسازی را دارا می‌باشد و قسمت ورودی ارگ جلوتر از طبقه هم کف ایجاد شده‌است که با چندین قوس طاق‌های زیبایی را در بنا به وجود آورده‌است. ارگ کلاه فرنگی بیرجند در ۱۱ مرداد سال ۱۳۷۶ بعنوان یکی از آثار ملی ایران (با شماره ۱۸۸۰) به ثبت رسید.

 

 

ارگ کلاه فرنگی منسوب به امیر حسن خان شیبانی و متعلق به امیر علم خزیمه بوده که آن را به فرمانداری بیرجند اهدا کرد. این ارگ به شکل یک شی ضلعی است و در راس به شکل مخروط میباشد. مصالح این ساختمان از گل، آجر، آهک و ساروچ تشکیل شده است. این اثر تاریخی که زمانی مقر حکومتی بود از یادگارهای اواخر دوران زندیه و اوایل دوره قاجار می‌باشد. عمارت ارگ صرف نظر از فرم ویژه «زیگوارتی» و «شش اشکوبه» از چند بخش مهم تشکیل شده‌است.

بخش هم کف ارگ کلاه فرنگی با دارا بودن کاملترین نقشه و فضاسازی، جایگاه خاص و ویژه ای در این بنا دارد. فضای ورودی ارگ جلوتر از طبقه هم کف ساخته شده و با چند قوس زیبا و چشمگیر طاق‌هایی را در آن به وجود آورده‌است. مجموع فضاهای به وجود آمده در طبقه هم کف، علاوه بر دارا بودن تزیینات و فنون تزیینی گوناگون به گونه‌ای طراحی شده که فضاهای مختلف مانند هشتی، گنبدی‌ها و اتاق‌ها به وسیله دالان‌های ارتباطی با هم مرتبط می‌باشند.

معماری ارگ کلاه فرنگی بیرجند

حوضخانه بنا نیز مرکزیتی را در طبقه هم‌کف به وجود آورده به‌طوری‌که ورودی‌های مختلفی از فضای پیرامون حوضخانه به این محل گشوده می‌شوند. محوطه حوضخانه یک متر از کف اصلی بنا پایین‌تر است و به صورت هشت ضلعی طراحی و ساخته شده‌است. فضای پیرامون این مکان دارای طاق‌نماهای تزیینی با مقرنس‌های زیبا می‌باشد به تعداد طاق نماها، سکوهای کوتاهی در بخش تحتانی آن تعبیه شده‌است. روشنایی فضای حوضخانه از طریق گنبدی کلاه فرنگی و توسط پنجره‌های نورگیر تأمین می‌شود. آب‌نمای زیبایی نیز با فرم مخصوص علاوه بر تهویه حوضخانه، هوای مطبوعی را در این مکان به وجود می‌آورد. از جمله تزیینات به کار رفته در فضای حوضخانه، مقرنس، رسمی‌بندی، کاربندی‌های لانه زنبوری و تزیینات گلدانی است.

طبقه اول بنا که به صورت هشت ضلعی بر روی طبقه هم کف ساخته شده، دارای فضای کمتری است و چند اطاقک در آن ساخته شده‌است. همچنین سه طبقه دیگر بنا به صورت نمادی ساخته شده و صرفاً به دلیل فرم‌پذیری بنا می‌باشد.آنچه که در این مکان بسیار چشمگیر میباشد این است که ‏طراح و معمار این بنا تزئیناتی گلدانی، رسمی بندی، مقرنس، کاربندی‌های لانه زنبوری و صدها ریزه‌کاری دیگر را خلق کرده ‏است که تمامشان فوق العده ساخته شده اند.

 

ارگ کلاه فرنگی قطعا جزء زیباترین آثار تاریخی ایران میباشد. علاوه بر زیبایی قدمتی که این بنا دارد بسیار آن را خاص کرده است. اگر داخل این بنا را مشاهده کنید از معماری پیچیده و زیبای این بنا حیرت زده خواهید شد. صفتی که به این عمارت با شکوه و زیبا داده شده نگین شهر بیرجند است که واقعا در خور زیبایی انکار ناپدیر آن می باشد. اگر قصد سفر به بیرجند را دارید حتماً از این عمارت با شکوه نیز دیدن نمایید.

 

آدرس ارگ کلاه فرنگی بیرجند

این بنا در خیابان مطهری بیرجند و در محل استانداری خراسان جنوبی واقع شده‌است و عموم مردم تنها می توانند از نمای بیرونی آن از پشت درهای استانداری دیدن کنند.